18 Haziran 2020 tarihinde gerçekleşen Prof. Dr. Hanna Nita Scherler & Türk Sağlık Vakfı online söyleşisinin yazıya aktarılmış halidir:
Yayın izni verdiği için Hanna Nita hocama teşekkürler.
1986 yılında masterı bitirdiğimde gönüllü olarak Bakırköy hastanesinde çalışmaya başlamıştım. 1988 yılının baharında Boğaziçi üniversitesindeki çok sevdiğim bir hocam bana dedi ki: “Nita tam sana göre bir yer buldum, Cleveland’da, bu yaz oraya gidiyorsun”. 88 yılının yazında ben Temmuz-Ağustos aylarının tamamında yoğun bir Gestalt eğitimine, ne bulacağımı bilmeden, hocam bana önerdi diye kalktım gittim. Gidiş o gidiş, hayatım değişti. Gestalt ile öyle tanıştım.
Moderatör: Türkiye’de Gestalt terapisi en çok merak edilen ekollerden birisi haline geldi. Gestalt terapisi nedir? Nasıl tanımlayabiliriz?
Tabii ki herkes kendi bakış açısından kendi öznelliğinden cevap verecektir, bunu göz önünde bulundurarak cevap vereyim. Çünkü başka Gestalt terapistlerine sorsanız başka bir tanım vereceklerdir elbette. Benim için Gestalt bir terapi yöntemi değil. Benim için Gestalt bir yaşam felsefesi, nasıl bir yaşam felsefesi diye sorarsan da, insanın başkalarıyla temas yolu ile kendisiyle temasında sürekli gelişmesine ilişkin derdim.
Moderatör: Sizin kullandığınız bir metaforunuz vardır, 88 tane piyano tuşundan bahsedersiniz bunu anlatırken. Bu terapi ekolünün felsefi temeli nedir?
Fritz Perls, Gestalt terapisini doğururken, hamilelik sürecinde kendi deneyiminden birçok olguyu sepetine atmıştır. Bunlardan belki de en önemlisi analitik yöntemli çalışan bir terapistinin olmuş olması idi. Kendisi analitik bakış açısından çalışan bir terapiste gidermiş ve yazılarında şundan bahseder: Biri beni benden daha iyi bildiğini nasıl iddia edebilir? Davranışlar nasıl bir başkasının öznelliğinden benim öznelliğim hakkında yorumlanabilir? En çok tepki duyduğu şey bu olmuş ve yola çıkarken geliştireceği yaklaşımda kişiyi kişiden daha iyi kimsenin bilemeyeceği, ancak kişinin kendisinin bilebileceği varsayımından hareket etmiş. Jung’dan almıştır. Jung kolektif bilinç altından bahseder. Aslında Perls açıkça bahsetmemekle birlikte, diğerinde kendimizi bulabileceğimizi söyleyerek birlik bilincine doğru yol alınabileceği yaklaşımında satırlar arasında bulunmaktadır. Hümanistik felsefeden çok etkilenmiştir. Hümanistik felsefeye göre insanı kendi potansiyelini gerçekleştirmek motive eder. Perls’e göre insanın kendi potansiyeli benim 88 tuş dediğim şey. Yani hepimiz eşit kaynakla doğuyoruz, fakat sosyalizasyon sürecinde öğrendiklerimiz kaynağın tamamını kullanmamızı engelliyor. Şöyle düşünebiliriz: Bir sahne var, bu sahnenin tamamına ben sahibim, fakat ebeveynlerim, projektörleri ellerinde tutanlar, sahnenin sadece belli bir bölümünü aydınlatıyorlar ve ben çocuk olarak zannediyorum ki benim sahip olduğum sadece onların aydınlattığı taraf. Halbuki onların aydınlatmadığı, karanlıkta kalan, ama benim barındırmakta olduğum kaynaklarım da var. Perls’ün Hümanistik bakış açısını göz önünde bulundurarak demek istediği kişiyi ebeveynlerinin aydınlatmadığı karanlık tuşlarını keşfetmenin motive edeceği.
Diyeceksin ki nereden bilebilirim öyle taraflar barındırdığımı (kullanılmayan)? Diğeri ile ilişki içerisinde yaşadığım bombeler, zorlanmalar, yaşadığım sinirlilik, kaygı, üzüntü, gündelik hayatımdaki gidişatın dışında tepki verdiğim olgular bana orada kaldıramadığım bir şeylerin olduğu mesajını verir. Eğer o olgulara barındırdıkları mesajı algılamak üzere eğilirsem karanlık tarafımı keşif yolculuğuma çıkarım. Yani Hümanistik bakış açısından Perls’ın aldığı kısım: ben barındırdığım ama henüz tanışmadığım taraflarım ile tanışma motivasyonuyla hareket ediyorum. Varoluşçu felsefeden de çok etkilenmiştir. Herkesin kendi hayatından sorumlu olduğu, kendi seçimlerinden sorumlu olduğu, herkesin seçim yapmakla ve yaptığı seçimlerin sonuçlarına katlanmakla yükümlü olduğu kısmı varoluşçu felsefeden aldığı olgulardır.
Felsefeden laf açılmışken, Taoizmden de çok almıştır. Taoizmden, kuşbakışı söyleyecek olursam; hayatı bir döngü içerisinde algılar, yani her şey yaşamda bir döngü içerisinde, devinim içerisinde gelişmektedir. Perls yaklaşımına buradan esinlenerek “cycle of experience” adını verdiği benim onu “yaşam döngüsü’ olarak Türkçeye çevirdiğim bir döngünden bahseder.
Bütün hayatımız, doğumdan ölüme kadar bir döngüyü barındırır, her deneyimin o döngü içerisinde çeşitli basamakları vardır. Döngünün en can alıcı noktası temas noktasıdır. Temas içinde bulunduğumuz andaki ihtiyaçla olduğunda o döngünün keyfine doyum olmaz. Ama temas andaki ihtiyaca değil de geçmişten taşımakta olduğumuz eski bir ihtiyaca cevap verdiğinde o döngünün sıkıntısı çok olur. Çünkü ikame bir tatmin içerisinde olmuş oluruz. Zaten Gestalt bakış açısı da ikame tatminlerin bize verdiği sıkıntıların farkına varılmasının, o sıkıntıyı değişime davet olarak görebilmenin metodunu barındırır.
Felsefi uçlarından bir tanesi de Budhizmdir. Budhizmden ağırlıklı olarak metodolojik bir takım araçlar almıştır. En önemlisi insanın kendisine şahitlik edebilme kapasitesini geliştirmek ile ilgilidir. Bir diğer felsefi bacağı sistem yaklaşımıdır. Perls insanın içinde bulunduğu zemine, insanla birlikte bir sistem olarak bakar. Bunun önemi ne diyeceksin? Sistemdeki parçalardan bir tanesindeki değişiklik sistemin tamamında değişikliğe vesile olur. Bunun insan olgusuna indirgenmiş şekli nedir? İnsan kendisini değiştirmeye dönüştürmeye bir yerden başlasa bu yeterlidir. Çünkü oradaki değişiklik tüm sistemlerine bulaşacaktır.
Bir diğer bacağı, Gestalt psikolojisidir. Gestalt psikolojisinin Gestalt terapisi ile hiçbir ilgisi yoktur. Gestalt psikolojisi tamamen algı ile ilgilidir. Ben Perls’ün buradaki yaratıcılığa hayran kalmışımdır.
Bir insana 3 nokta gösterip bu nedir diye sorarsak “üçgen” der, ya da ardıl noktaları düz bir hat üzerinde gösterirsek “çizgi” der. Aynı şekilde 4 nokta gösterirsek “kare” der. Bu Gestalt psikolojisi ile ilgili bir çalışma, algılama ve anlamlandırma ile ilgili. Fritz Perls demiş ki: bu niçin sadece somut bir algılama ve anlamlandırma ile sınırlı kalsın? Soyut algılama ve anlamlandırmaya uyarlayabilirim bunu demiş, bence çok yaratıcı bir zıplayış! Şöyle ki gündelik hayatımızda çeşitli uyaranlar karşılaşıyoruz. O uyaranları somuttaki 3 nokta gibi düşünebiliriz. Yani 3 soyut nokta var, biz nasıl üçgeni bildiğimiz için 3 noktaya üçgen diyorsak, soyut anlamda da karşılaştığımız uyaran bize o güne kadar hayatımızda yaşadığımız hangi kalıbı çağrıştırıyorsa o anlamı yüklüyoruz. O beklentiyi yüklüyoruz. Yani örnek verecek olursam; babam çok dominant biriydi diyelim. Onunla ilişkide birtakım kalıplar öğrenip içselleştirmişimdir. Yetişkin olduğumda, çalıştığım işte amirim de dominant. Nereden anlıyorum dominant olduğunu? Bazı tavırları ve söyledikleri bana aynen babamın yaptıklarını çağrıştırıyor. Bunlar uyaran. Ben babamla ilişkimde üçgeni öğrendiysem bu üçgen diyorum, kareyi öğrendiysem bu kare diyorum.
Psikodrama’dan boş iskemle tekniğini, rol yapma tekniğini almıştır. Willhelm Reich bedenle çalışmıştır. Yani insanın soyut anlamdaki savunmalarının hepsinin somut olarak bedenindeki kaslarda tezahür ettiğini savunmuştur. Perls bunu bakış açısına dahil etmiş, bedenle çalışmaya çok önem vermiştir. Varoluşçu feslefe açısından sepetine attığı bir diğer olgu da Martın Buber’in “ben ve sen” veya “ben ve benim uzantım” çalışmasıdır.
Perls, Gestalt terapisinde danışan ve danışman arasında mutlaka “ben ve sen” ilişkisinin kurulmasına özen gösterir, onun altını çizer. Psikanalitik yaklaşımı ben ve sen olarak değil de ben ve benim uzantım olarak görür, çünkü ben seni senden daha iyi bildiğimi, senin hakkında yorumlar yapabileceğimi iddia edersem, o zaman seni nesneleştiriyorum demektir der. Buna çok sert tepki gösterir. Yani Gestalt terapisinde danışman danışanına ilişkin hiçbir şekilde, zinhar yorumda bulunamaz. Bu Perls’e göre arsız bir iradeye girer.
Moderatör: Gestalt ekolü neyi amaçlar?
Bütün yaşam, parçaların bir arada oluşturduğu bütündür aslında. Bu konu beni hep çok cezbetmiştir. Her şey her şeye işlemiş bilginin tezahürüdür. Bu ne demek? Kendi bedenimizi alalım, bir beden bir bilinçten bahsediyoruz, 2 gözden, 2 kulaktan, 2 koldan, 2 bacaktan ve bedenin işleyişini sağlayan birçok sistemden bahsediyoruz. Bir kuruma bakarsak; bir kurumun da soyut anlamda, gözleri, kulakları, kolları, bacakları vardır ve işleyişini sağlayan birtakım sistemler vardır. Tabiata bakalım, tabiat ta öyle, dağları kemikler, okyanusu kan, ormanları ciğerler olarak algılayabiliriz. Yani çok soyuta kaçtım soruyu cevaplarken, Gestalt terapisinin amacını öyle sorunları halletmek, insanın kendi kapasitesi ile buluşmasını sağlamak gibi yüzeysel bir şekilde anlatasım yok, onlar zaten potada. Onlar zaten kutunun içinde. Bana göre amaç çok daha derin, aslında çoktaki biri fark edebilme kapasitesini geliştirmek.
Moderatör: Çoktaki birin kapasitesini geliştirebilmek için ve diğer amaçlar için kullandığı yöntemler nelerdir peki?
Yöntem olarak fenomenolojik yöntem kullanılır. Fenomenolojik metodoloji anda kalmakla ilgilidir. Anda kalmak açıklamasını kullanmayacağım, çünkü bunun altı boşaltıldı, onu fark ediyorum. Dolayısı ile bu şekilde değil başka şekilde anlatacağım. Bir gözlükle dünyaya baktığımızı varsayalım. Bu gözlük benim sosyal yazılım dediğim bir gözlük. 2 tür kaynaktan söz etmek mümkün. Bir tanesi herkesin doğuştan sahip olduğu fiziksel kaynakları. Fiziksel kaynaklarımız nelerdir? Uyaranları algılayacak 5 duyumuz vardır, 5 duyumuzla algıladığımız uyaranları anlamlandıracak hepimizin zihinsel kapasitesi vardır. Zihinsel süreçlerimize eşlik eden duygularımız vardır. Yani bu bardak 4/5’i boş dersem buna eşlik eden duygu ile 1/5’i dolu dersem buna eşlik eden duygu farklı olur. O zaman hem 5 duyum var hem zihinsel kapasitelerim var, hem de duygularım var, hem de bütün bunları kapsayan ve daha fazlasını barındıran bir tinsel boyutum var. Bu kapasite hepimizde var, yani varoluşumuzun 4 boyutu hepimizde var, kaynağımızın 1 kefesinde o var, öbür kefesinde ise sosyal yazılım var. Sosyal yazılım nedir? Öğrendiğimiz ve öğrenme yoluyla içselleştirdiğimiz her şey. Peki neden bu kaynak oluyor? Çünkü eğer bu sosyalizasyon süreci olmasaydı buna bardak diyemeyecektik, içine sıcak sıvı koyulduğunda sıcak, soğuk sıvı koyulduğunda soğuk olan bardak diyemeyecektik. Nesnelerin adları olmasaydı gündelik hayatımızda bardak ver yerine tanımlamaya kalkışacaktık? O zaman sosyalizasyon süreci pratiklik kazandırması açısından çok önemli. Sosyalizasyon süreci bize hayata ilişkin inançlarımızı, değer yargılarımızı kazandırır. Hiç birimiz değer yargılarından bağımsız değiliz, hepimizin inançları ve değerleri var, olmalı da. Tüm bu lafları fenomenolojik metodoloji ile nasıl bağdaştıracağız? Gündelik hayatında sosyal yazılımı kullan, çünkü lazım. Ama Gestal terapisinde sosyal yazılımı kapının dışında bırak diyor Perls. Nasıl kapının dışında bırak? Danışanınla ilgili her şeye aynen bir bebeğin gördüğü her şeyi ilk defa keşfettiğindeki merak ve heyecanla baktığı gibi bak. Betimlemek ve tanımlamak niyetiyle bak. Bir yafta koymak niyetiyle bakma. Erkek danışanının kulağında küpe varsa kulağında küpeli erkekler dosyası açma, karşında sarı saçlı yüzünde birçok estetik ameliyat geçirdiğini düşündüren bir danışanın varsa sarı saçlı estetikli dosyanı açma, onları kendin keşfetmeye koyul. Fenomenolojik metodoloji danışman açısından bunu sağlıyor, bu kapıyı açıyor.
Danışan açısından da, fenomenolojik metodoloji şunu öğretir: her danışanın bir hikayesi vardır, danışanın anlattığı hikayeden çok o hikayeyi anlatırken kendisinin deneyimine odaklanmayı öğretir. Hikaye sadece araçtır. Hani derler ya kahve bahane, muhabbet şahane diye. Önemli olan deneyimin tanımlanmasıdır. Birbirimizi dinleyeceğiz, birbirimizin gözünün içine bakacağız, yani ben ve sen ortak bir biz alanı oluşturacağız. Gestalt terapisinde danışman ve danışan yoktur. İkisinin beraber oluşturduğu bir “biz alanı” vardır. Hem danışan hem danışman kendilerinin oluşturdukları ve her gün daha derinleştirdikleri bize emanet ederler. Neden emanet ederler kelimesinin kullanıyorum? Çünkü fenomenolojik metodoloji spontan yaşanır, o metodolojide” ben bugün danışanımla ne yapacağım?” yoktur. Yani bilinmezlik içerisinde beraber olunur. “Hayalet” filmindeki gibi beraber seramik yapıyorlardı, beraber hissederek vücut veriyorlardı seramiğe. Fenomenolojik metodoloji anda yaşanır, karşılıklı bir etkileşimle, karşılıklı birbirlerinin derinliklerine temas ederek vücuda getirilecek bir şekil yaratırlar.
Moderatör: Bireysel uygulamalardaki etkisi bir yana grup çalışmalarında da Gestalt terapinin aynı etkisini görmek, aynı doyuma ulaşmak mümkün mü?
Aynı demeyelim, İkisinin de kendine has tadı var. Gestalt grup terapisi çok çok derinleşebileceğimiz bireysel terapide çok daha uzun zamanda belki gelebileceğimiz bir noktaya kişiyi çok daha çabuk getirebilecek bir zemin, bir fırsat sunar, neden? Çünkü grupta benim dışımda kaç kişi varsa o insanların her biri benim bazı tuşlarımın yansımasıdır. Ben o insanlarla etkileşim içerisinde, kimisi ile çalmayı bildiğim tuşları tekrarlarım ama kimisi ile de daha önce hiç sesini duymadığım tuşların tınısı ile tanışırım. Bu her zaman akışkan ve hoş olmayabilir, bazen zorlayıcı gelebilir ve esas beni geliştirecek olan da tanımadığım aynalarımla henüz bakmadığım aynalarda kendimi görmektir. Grup, bireysel terapiye kıyasla katılımcılarına bu zenginliği sunması açısından farklıdır. Daha iyidir daha kötüdür diyemeyeceğim, farklıdır.
Moderatör: Gestalt terapisine devam eden danışanların ortak özelliklerinden bahsedebilir miyiz?
Bahsedebiliriz. Danışanlar aslında ne bulacaklarını bilerek gelmezler. Danışanlar, Gestalt terapi istiyorum diye gelmiyorlar, kimisi akut olan probleminden kurtulmak için geliyor, kimisi akut problemi olmadan kendisi ya da hayatla ilgili sorduğu sorulara cevap aramak için geliyor, kimisi ilişkisel bir sorun için geliyor, kimisi hayatında önemli bir karar verme aşamasında, kararını terapistle beraber verme beklentisi içerisinde geliyor. Yas içerisinde olan var, ciddi hastalıklar geçirenler var…insan olmakla ilgili her hal terapiye gelmek için bir neden olabiliyor. Gestalt terapisi almak demek iç yolculuğuna niyetli ve bu konuda aktif olmak demek. Ama kişi geldiğinde bunun bilincinde olarak gelmiyor. Ben çoğunlukla, kişiyi bu yola baş koyarken almakta olduğu sorumlulukla ilgili yavaş yavaş bilgilendirmeye ve yetkilendirmeye başlıyorum.
Yetkilendirmek demek şöyle bir şey, mesela diyor ki, “bu iş çok fena değil, memnunum ama daha fazla para kazanabileceğim daha fazla fayda sağlayabileceğim, daha iyi paket sunan başka bir şirket var ama iki arada bir derede kaldım, geçeyim mi geçmeyeyim mi?” Buna verdiğim cevap: Bu sorunun cevabı bende değil.
“Ama ben de bilmiyorum, bilsem gelip sormazdım” diyor mesela, ben de diyorum ki soruya cevap aramayalım, soruya cevap bulamakta kalalım, istiyor musun?
Soruya cevap bulamamanın ne demek olduğunu ve bunun nasıl bir şey olduğunu yavaş yavaş anlatmaya başlıyorum ve bunu anlatırken de demin bahsettiğim, “senin seçimin- senin sorumluluğun-sen seçip yolda sen kalacaksın, ben sana ancak eşlik edebilirim, yarenlik edebilirim, ben senin burada yaratacağımız bizde yaşayacaklarına şahitlik edebilirim, yapabileceğim bu” diyorum çeşitli şekillerde.
O zaman neyi anlamaya başlıyor? Benim çalışmam gerek, benim bu yola baş koymam gerek, onu anlıyor. Koyamayacağını anlayanlar veya koymaya niyeti olmayanlar zaten devam etmiyorlar. Bunlar çok azınlıkta onu söyleyebilirim.
Burada çok mütevazi olmayacağım, benim için her yeni danışan bana yeni bir ayna olduğu için ben bu yaratacağımız biz konusunda aynı derecede heyecan duyabiliyorum ve bu heyecanımı iyi yansıtabiliyorum ki insanlar o sorumluluğu almaya çekimser olsalar dahi heyecanıma geliyorlar.
Moderatör: Bu alanda kendilerini geliştirmek isteyen meslektaş ve meslektaş adaylarınıza önerileriniz nelerdir?
Bu yolda ilerlemek için illa bir Gestalt terapisti bulmaları şart değil, ilk adım kendilerine alıcı gözüyle bakmaya niyet etmek, yani ben ne yapıyorum? Nasıl yapıyorum? Kendilerine onu sorarak başlamak. Belki biraz varoluşçu felsefe, Eckhart Tolle gibi mesela, Fritz Perls’in birçok kitabı var, onlarla başlanabilir, biraz okumak, eğer meslektense bu kişiler, mutlaka imkanları dahilide farklı ülkelerde bunun nasıl çalışıldığına, öğretildiğine birazcık bakmak. Mesela Gürcistan’da var, Makedonya’da var, çok uzaklara Amerika’ya gitmeye gerek yok, okumak ve tabii bunun teraspisine gitmek, grup terapisine katılmak ama hep bir bebek merağı ile, kendini yargılamadan, kendine şefkat ve merhametle yaklaşarak.
Soru: Bir vaka üzerinden örneklendirme alabilir miyiz? Örneğin danışan önümde bir engel olduğunu düşünüyorum, kaldıramıyorum, boğuluyorum diyor. Gestalt terapisi ile nasıl yaklaşabiliriz?
“Bana bunu anlatırken ne deneyimliyorsun? Tanımlar mısın?” diye başlarım. Farz et ki ben “engel” kelimesinin ne olduğunu bilmiyorum. “Engeli bana, benim de senin gibi algılayabileceğim şekilde tanımlar mısın? Betimler misin? Kaldıramıyorum kelimesini anlamadığını farz ederek senin kaldıramıyorum’u yaşarken neler deneyimlediğini anlayabilmem için bu deneyimi tanımlar mısın?” diye başlarım.
Soru: Gestalt terapisinde direnç nasıl ele alınır?
Gestalt terapisinde direnç çok kıymetli bir araçtır. Direnç demek, temas sınırında temas etmek üzere olduğum olguyla temas etmekten kaçınıyorum demektir. Bununla temas etmek yerine kendimi bununla temastan alıkoyacak bir şeyler yaratıyorum demektir. Gestalt bakış açısından bu esas temas etmek üzere olduğuyla temas etmeyip başka şeylerle temas etmesi çomak sokulacak bir şey değildir, savaşılacak bir şey hiç değildir. Tam tersine, direnç tanımlanır. Tanımlandıkça işlevi malum olur. İşlevi malum oldukça da artık kendisini bu şekilde korumaya ihtiyacının olmadığını anlar. Direnç geçmişte geliştirilmiştir. Şimdiki şartlar farklıdır, kendisi de farklıdır. Artık kendisini geçmişte olduğu şekilde korumaya gereksinimi yoktur. Tehdit aynı değildir, belki de tamamen ortadan kalkmıştır.
Soru: Bu yaklaşımda can alıcı bulduğunuz olmazsa olmaz felsefi yaklaşım boyutu ve danışma anındaki terapötik teknikler nelerdir?
Sorunun ilk kısmı Gestalt felsefesi ile taban tabana zıt. Çünkü en başta dedim ki Gestalt parçaların bir araya gelerek oluşturduğu bütündür. Hayatımızda her zaman temas içerisinde olduğumuz birden fazla olgu olacaktır. Bunların bir tanesini diğerlerinden daha önemli ilan etmek temasta bozukluğa davetiye anlamına gelir. Bir yönetim kurulu toplantısı düşünelim. Yönetim kurulu başkanı var ve farklı departmanların yöneticileri var. Eğer o yönetim toplantısında ben başkan olarak hep aynı departmanın yöneticisine daha fazla söz verirsem, zaman içinde diğer departman yöneticileri ifade bulmamış enerji ile dolarlar. Bu da bitmemiş meselelere sebebiyet verir. Dolayısı ile hayatımızla ilgili hiçbir olgu diğerinden daha önemli ya da daha önemsiz olamaz. Hepsine eşit uzaklıkta durmak söz konusu. Fenomenolojik bir duruştur bu. Dolayısı ile sorunun birinci kısmına verdiğim cevap hepsi çok önemli, hiçbiri çok önemli değil. Yerine göre ve ihtiyaca göre. Sorunun ikinci kısmına geçersek, tekniklerden bahsediyoruz. Ben lisanı tekniği var. Yani danışan konuştuğunda mutlaka öznenin kendisi olması doğrultusunda onu desteklerim. Ben lisanında konuşuyor olmak farkındalığı arttıran çok belirgin bir tekniktir bu.
Deneyler yapılır. Deneyler farkındalık deneyleri ve tematik deneyler olmak üzere ikiye ayrılır, mesela kişi konuşurken diyebilir ki “ben çok sakinim”. Diliyle sakin olduğunu söylüyor ama yüzünün her tarafı oynuyor, ya da üzgün değilim diyor ama gözünden yaşlar süzülüyor. O zaman farkındalık deneyi kullanılır. “Gözünden aşağı yaş süzüldüğünü görüyorum, gözyaşını dillendirir misin? Gözyaşın olarak konuşur musun?”denilebilir. Bu bir deney. Ya da “rahatım derken gözünün seyirdiğini görüyorum, seyiren gözün olarak konuşur musun?” Bu bir farkındalık deneyi.
Tematik deneyler ise kişinin kendi içindeki bölünmüş taraflarının sohbetinden oluşur. Fantezi çalışmaları, rüya çalışmaları, bedenle ifade çalışmaları bunların hepsi Gestalt terapisinde rahatlıkla kullanabileceğimiz tekniklerdir.
Soru: Farklı psikopatolojilerde de terapi sürecinde farklılıklar oluyor mu? Oluyorsa ne gibi farklılıklar var?
Farklı psikopatolojiler deyince ben iki şey anlıyorum. Biri semptom açısından, diğeri ise kişinin, semptomundan bağımsız, bilincinin konumlandığı yer açısından psikopatoloji. Yani şunu demek istiyorum, bilinç gelişimi açısından kişi, nevrotik bilinç düzeyinde olup, obsesif olabilir, borderline bilinç düzeyinde olup da obsesif olabilir. Kullanılacak teknikler kişinin semptomuna göre değil, kendisini konumlandığı bilinç düzeyine göre şekillendirilmelidir.
Soru: Gestalt için zaman ne ifade eder?
Zaman, bir kaynaktır. Tüketilmesi gereken bir şey değildir. %100 izafidir. Ne zaman yapacaksın diye bir soru sormayız mesela, ama zamanı farkındalık geliştirmek için kullanırız. Zaman, her an ölebileceğimiz gerçeği açısından çok çok değerlidir, aynı zamanda hiçbir zaman ölmeyecekmişiz gibi de hayattan zevk alarak ve yapmak istediklerimize niyet ederek yaşayacağımız bir süreci temsil eder.
Soru: Gestalt terapisinde davranış değişiklikleri nasıl gerçekleşir?
Gestalt terapisi hiçbir zaman davranış değişikliğini amaçlamaz. Sonuçlarla ilgilenmez. Sonuçlar hükmedilen olgulardır. Gestalt terapisi sonuca hükmetmez, sürece odaklanır. Dolayısı ile davranış değişikliği olsa olsa bir sonuçtur.
Soru: Diğer yaklaşımlara göre daha uzun bir süreye mi ihtiyacımız var?
Hayır, dans etmek için 2 kişiye ihtiyaç vardır, müzik ne olursa olsun dansın niteliğini dans edenlerin kıvamı belirler. Bazı insan terapiye farkına varmaya çok hazır bir şekilde gelir, ben ona şöyle derim: tercüme etmesi gerekenleri tercüme etmiştir, son noktayı koymak için gelir. O kişiyle transformasyon çok kısa bir sürede gerçekleşir. Bazı kişiler farkına varmak üzere gelir, o zaman daha uzun süre geçer, fakat bunu sadece danışana bağlayarak cevap vermek yanıltıcı olur, çünkü gidişatı belirleyen bir diğer dans eden partner de danışmandır. Aynı şey danışman için de geçerlidir. Danışmanın karşısına kendisinde henüz keşfetmediği ama danışanı nezdinde keşfedeceği bir olgu gelirse o süreç daha uzun sürer, çünkü her danışman danışanını ancak kendisini taşıyabileceği yere kadar taşıyabilir. Bir adım ötesine taşıyamaz.
Yazılmış en önemli kitaplardan birisi olan “
Polar Ice bucket / Qualy
Kika's world 