Otizm Nedir?

Otizm, veya Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), bir kişinin düşünme, etkileşim kurma ve dünyayı deneyimleme şekli üzerinde etkili olan gelişimsel bir durumdur. “Spektrum” olarak adlandırılmasının nedeni, geniş bir belirti ve yetenek yelpazesini içermesidir; bu belirtiler, bireyden bireye önemli ölçüde farklılık gösterebilir.

Otizmin Temel Özellikleri:

En Yaygın Otizm Belirtileri:

1. Sosyal İletişim Zorlukları:
   • Göz teması kurmada zorluk.
   • Jestler, yüz ifadeleri veya ses tonu gibi iletişim biçimlerini anlama veya kullanmada zorluk.
   • Konuşmalara katılmada veya başlatmada güçlük.
   • Sosyal ipuçlarını veya normları anlama zorluğu.
2. Tekrar Edici Davranışlar:
   • Aynı kelime veya ifadelerin tekrar edilmesi (ekolali).
   • El çırpma veya sallanma gibi tekrar eden hareketler.
   • Rutinlere veya ritüellere katı bir bağlılık.
   • Belirli ilgi alanlarına veya aktivitelere yoğun odaklanma.
3. Duyusal Hassasiyetler:
   • Duyusal girdilere aşırı veya yetersiz tepki verme (örneğin, yüksek sesler, parlak ışıklar, belirli dokular).
   • Belirli kokulara, seslere veya dokulara güçlü bir rahatsızlık hissi.
4. Değişime Zorluk:
   • Rutinlerdeki değişikliklere veya beklenmedik olaylara uyum sağlamada zorluk.
5. Kısıtlı İlgi Alanları:
   • Belirli konulara veya nesnelere yoğun bir odaklanma, genellikle diğer ilgi alanlarının ihmal edilmesi.
   • Net kurallara veya yapıya sahip etkinlikleri tercih etme.
6. Sosyal İlişkilerde Zorluk:
   • Arkadaş edinme ve sürdürmede güçlük.
   • Yalnız oynamayı veya bireysel etkinliklere katılmayı tercih etme.

Gizli Otizm Belirtileri:

1. Kamuflaj veya Maskelenme:
   • Sosyal davranışları taklit ederek veya etkileşimleri sıralayarak otistik özellikleri gizleme.
   • Yüksek işlevsel bireylerin, öne çıkmamak için belirtileri bastırması.
2. İnce İletişim Zorlukları:
   • Soyut dili, ironi veya mizahı anlama zorluğu.
   • Duyguları net bir şekilde ifade edememek, yanlış anlamalara yol açabilir.
   • Sözlü becerilerine rağmen, karşılıklı konuşmalarda zorluk çekme.
3. İçsel Duyusal Aşırı Yükleme:
   • Duyusal rahatsızlık hissetmesine rağmen dışarıdan herhangi bir belirti göstermemek.
   • Duyusal girdilerle başa çıkmak için zihinsel olarak tükenmiş hissetmek ama dışarıda belirti göstermemek.
4. Duygusal Düzenleme Sorunları:
   • Duyguları yönetmede zorluk, bu durum özellikle özel ortamlarda kaygı, hayal kırıklığı veya patlamalara yol açabilir.
   • Kamuya açık alanlarda sakin görünebilirken, evde veya tanıdık ortamlarda duygusal zorluklarla başa çıkma.
5. Hiperodaklanma veya “Düşüncelere Dalma”:
   • Bir göreve veya ilgi alanına o kadar dalmak ki, çevresindeki dünyayı veya sosyal bağlamı kaybetmek.
   • Konuşmalarda veya grup etkinliklerinde dikkatsiz veya ilgisiz görünmek.
6. Sözel Olmayan Sosyal İpuçlarıyla Zorluk:
   • Beden dilini, kişisel alanı veya yazılı olmayan sosyal kuralları kavramada zorluk.
   • Sosyal açıdan tuhaf görünmek veya başkalarının niyetlerini yanlış yorumlamak.
7. Duyusal Kaçınma veya Arayış:
   • Bazı bireylerin belirli duyusal deneyimlerden (örneğin, dokunmaktan hoşlanmama) kaçınırken, bazılarının bunları (örneğin, nesnelere sıkça dokunma veya yoğun duyusal girdi arama) tercih etmesi.
8. Detaylara Aşırı Farkındalık:
   • Diğerlerinin gözden kaçırabileceği küçük detayları fark etme ama “büyük resmi” kaçırma.
   • Belirli gerçekler veya sistemler için güçlü bir kalıp tanıma veya hafıza.

İşte otizmle ilgili son araştırmalar ve girişimler:

1. Spectrum 10K Çalışması: Bu, Birleşik Krallık’ın en büyük otizm çalışmasıdır ve 10,000 otistik bireyi ve onların akrabalarını hedeflemektedir. Cambridge Üniversitesi’ndeki araştırmacılar tarafından yürütülen bu proje, biyolojik ve çevresel faktörlerin otistik bireylerin refahını nasıl etkilediğini keşfetmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, nöroçeşitliliği vurgulamakta ve otizmi tedavi etmek yerine etkili destek sistemleri belirlemeye odaklanmaktadır ​University of Cambridge.
2. Otistik Bireylerin Araştırma Öncelikleri: Stirling Üniversitesi tarafından yapılan önemli bir araştırma, otistik bireylerin araştırmalarında zihinsel sağlık, teşhis sonrası destek ve sosyal damgalama gibi konuları, biyolojik çalışmalar veya tedavilerden daha fazla önceliklendirdiğini ortaya koymuştur. Bu araştırma, otistik bireylerin araştırma gündemlerini şekillendirmede yer almasının önemini vurgulamaktadır​ University of Stirling.
3. COVID-19’un Etkisi: Autism Research dergisinde yayımlanan bir çalışmada, pandeminin otistik bireyler üzerindeki etkisi ele alınmıştır. Bulgular, otistik bireylerin lockdown dönemlerinde artan kaygı ve bozulmuş rutinler yaşadığını göstermektedir; bu da özelleştirilmiş destek ihtiyacını vurgulamaktadır​ University of Stirling​ University of Cambridge.
4. Nöro Gelişimsel Araştırmalar: Otizmin nöro gelişimsel yönlerini anlamaya yönelik araştırmalar devam etmektedir. Bazı çalışmalar, otizm ile epilepsi gibi durumlar arasındaki bağlantıları keşfetmektedir; bu da otistik bireylerin çeşitli sağlık ihtiyaçlarını ele almayı hedeflemektedir​ University of Cambridge.

Bu çalışmalar, otizmin sürekli olarak evrilen anlayışını ve otistik bireylerin seslerinin ve ihtiyaçlarının araştırma ve destek stratejilerinde ne kadar önemli olduğunu vurgulamaktadır.

Üniversiteler tarafından yapılan geç otizm tanıları üzerine bazı önemli örnekler:

1. Virginia Üniversitesi (UVA): UVA araştırmacıları, kadınlar, cinsiyet çeşitliliği gösteren bireyler ve LGBTQ bireyler gibi belirli grupların neden geç tanı aldıklarını araştırmak için önemli bir fon almıştır. Araştırma, bu farkları ele alan daha iyi bir tanı aracı geliştirmeyi amaçlamaktadır. Geç tanıların, daha yüksek mental sağlık sorunları oranları ile ilişkili olduğu gösterilmiştir. Örneğin, yetişkin yaşta tanı alan otistik bireylerin, çocuk yaşta tanı alanlara göre psikiyatrik durumlar bildirme olasılıkları neredeyse üç kat daha fazladır​.
2. Cinsiyet Farklılıkları Üzerine Araştırmalar: Araştırmalar, otistik kadınların genellikle daha sosyal görünümlü belirtiler sergilediklerini ve bu durumun belirtilerinin göz ardı edilmesine neden olabileceğini göstermektedir. Bu, geç tanı ile ilgili tartışmalara katkıda bulunan bir durumdur​
3. Durham Üniversitesi‘nden gelen makale, kızlar ve kadınlar arasında otizmin hala yeterince tanı konmadığını vurgulamakta ve bunun, karşılaştıkları zorlukları önemli ölçüde artırdığını belirtmektedir. Tanı kriterlerinin tarihsel olarak erkeklerin otizm belirtilerine yönelik bir önyargı içerdiği ve bu nedenle kadınlarda gecikmiş veya yanlış tanılara yol açtığı ifade edilmektedir. Bu durum, uygun desteğe erişimi etkileyerek, otizmli kadınların mental sağlık sorunlarını artırabilmektedir. Farklı cinsiyetlerde otizmin nasıl ortaya çıktığına dair daha kapsayıcı tanı uygulamaları ve daha fazla farkındalık geliştirilmesi, bu bireylerin sonuçlarını iyileştirmek için hayati öneme sahiptir.

Eğer siz veya tanıdığınız biri otizmle ilgili profesyonel destek arıyorsa, yardımcı olabilecek çeşitli kaynaklar mevcuttur. Otizm Derneği, bireylere zengin bir bilgi sunmakta ve yerel hizmet sağlayıcıları, terapistler ve destek gruplarıyla bağlantı kurmaktadır. Ayrıca, Tohum Otizm Vakfı, otizm profesyonellerine yönelik kapsamlı rehberler ve iletişim bilgileri sağlamaktadır.

Acil destek ihtiyaçları olanlar için, gelişimsel bozukluklar konusunda uzmanlaşmış yerel mental sağlık profesyonellerine veya pediatrlara başvurmak da önerilmektedir. Bu profesyoneller, ailelerin tanı sürecini geçmelerine yardımcı olabilir ve özelleştirilmiş destek stratejileri sunabilirler.